Category Archives: Leksykon postaci

KINGU

W babilońskim eposie kosmogonicznym Enuma elisz drugi (po Apsu) małżonek Tiamat, która przekazała mu tabliczki przeznaczenia. Odbiera mu je jego pogromca, bóg Marduk. Za radą boga Ea z krwi K. zmieszanej z gliną bogowie stworzyli ludzi. KINHARINGAN – w mit. Dasunów (Indonezja) stwórca świata i ludzi. Wraz ze swą żoną Munsumundok wyłonili się ze skały na środku morza. Spacerowali po powierzchni wody, w końcu od ducha chorób Bisagita otrzymali materiał na ziemię. Po zbudowaniu jej K. stworzył Dasunów, jego żona zaś uformowała niebo. Razem zawiesili słońce, księżyc i gwiazdy, po czym zabili i pochowali jedno ze swych dzieci, by wyrosły z niego rośliny jadalne i zwierzęta (zob. dema). KISHIMOJIN, Kishibojin – bóstwo panteonu buddyzmu japońskiego, patronka i opiekunka dzieci, zwana też Kariteimo – „Matka Hariti” lub „Matka Demonów”. Wg legendy, bogini K. była hinduską kobietą, która pożerała dzieci w mieście Bojagriha, gdy mieszkał tam budda Siakjamuni. Za karę K. została ponownie narodzona jako demon, urodziła 500 dzieci, które miała stopniowo pożerać każdego dnia. Jednak Budda nawrócił kobietę, wyleczył ją ze straszliwej obsesji i sprawił, iż miała się odtąd odżywiać owocami granatu zamiast dziećmi. Wizerunki K. przedstawiają ją jako madonnę trzymającą w jednej ręce dziecko, a w drugiej owoc granatu (symbol płodności kobiecej). Kult K., znany w Chinach już w VII w., upowszechnił się w Japonii początkowo jedynie wśród wyznawców ezoterycznej sekty shingon. Bóstwo stało się popularne dopiero później dzięki sekcie nichiren. Główne ośrodki kultu to klasztory: Nakayama koło Tokio i Zoshigaya w Tokio. Do dzisiaj istnieje zwyczaj zabierania dzieci do świątyń poświęconych K. i składania hołdu bogini, co ma zapewnić dzieciom ochronę, bezpieczeństwo i powodzenie w życiu.

KIJAMAT (z arab. przez tatar, kyjamat

Wskrzeszenie z martwych”) – w mit. maryjskiej pan podziemnego świata zmarłych o nazwie identycznej z jego imieniem oraz sędzia podziemia. Zwyczaje pochówkowe Maryjczyków nawiązywały do wyobrażeń o tym bóstwie i podlegającym mu rejonie kosmosu. U wezgłowia zmarłego ustawiano świeczki: pierwszą dla K., drugą dla jego pomocnika nazywanego K.-saus i trzecią dla samego zmarłego, którego wyposażano też w pałkę, aby mógł odegnać piekielne psy, i w jedwabną nić, aby mógł się przywiązać do kładki nad przepaścią, gdy K. zmusi go do przejścia po niej. Przejście po bardzo wąskim moście było rodzajem sądu bożego; grzesznik spadał wprost do kotła z kipiącą siarką lub w otchłań piekielnego mroku. Jeśli zmarły zdołał przejść przez kładkę, dostawał się do jasnej części zaświatów. W swoim państwie K. sprawował władzę nad duszami zmarłych (mógł wypuścić zmarłego na noc na ziemię) oraz nad złymi duchami przebywającymi w podziemiu.

KILIBOB I MANUP

W mitach Papuasów z prowincji Madang (Nowa Gwinea), dwaj bracia – przodkowie i herosi kulturowi, pierwotnie działający razem. Jednak kiedy M., pod pretekstem szukania zgubionej strzały, wytatuował lub uwiódł żonę K., ich drogi się rozeszły – K. odpłynął za morze. Zgodnie z reinterpretacją mitu dokonaną przez zwolenników kultów cargo, K. był przodkiem białych i dostawcą ich zdobyczy kulturowych, podczas gdy M. przodkiem Papuasów. Jemu zawdzięczają oni swoją kulturę. Kres waśni miał położyć powrót K. z wygnania i pojednanie braci, które spowoduje zjednoczenie kultur zachodniej i papuaskiej.

KEJ KAUS (śr.pers. Kawus)

Legendarny król perski, ojciec Sijawusza, symbol nierozważnego, potężnego władcy, jeden z 4 przedstawicieli królewskiego rodu, którzy noszą przydomek -kej, (pers. „twórca”, „mądry”, „mocny”). Swym panowaniem sprawia wiele kłopotów. Wiecznie wpada w tarapaty, z których ratuje go Rustam. Powiązany z nieśmiertelnością i odradzaniem życia. Wraz z ostatnim – Saoszjantem przygotuje zmartwychwstanie i dzięki nim zmarli otrzymają ciała. Wysoko na górze Elburz posiada pałac zbudowany z 7 materiałów (kamień i 6 metali szlachetnych), przy budowie którego pracowały zastępy dewów; ukrywa w nim napój nieśmiertelności. Niechętnie jednak z niego korzysta. Nie pomógł synowi Rustama, Samowi. Odpowiednikiem K. K. w mit. indyjskiej jest kapłan asu- rów, Usianus (posiada moc odradzania demonów, których nikt nie może pokonać). KEJ KOBAD – legendarny król perski, założyciel pierwszej dynastii kejanidów. KEREMET (od cziiw. kiremet’ – „duch ważnej osobistości”) 1. w mit. maryjskiej bóg zła i podziemia, demiurg, brat i przeciwnik – Kugu-jumo; wg stosunkowo późnej legendy, miał zatrzymać rozmową protoplastę Maryjczyków, Bedoja, gdy ten szedł do Boga rozdzielającego właśnie religie między ludy ziemi, stąd Maryjczykom przypadł w udziale kult tej złej istoty, 2. w mit. udmurckiej bóg zła i podziemia, demiurg, brat i przeciwnik Inmara, znany także jako Łud i Szajtan; modlono się do niego i składano mu ofiary ze zwierząt czarnej maści w świętych gajach zwanych keremetami lub ludami; keremetami, łudami lub szajtanami nazywano także złe duchy będące na jego usługach, które – podobnie jak on sam – były prześladowane przez Inmara piorunami.

KATCZINY, kaczinowie (hopi katcina, apache hactcina)

Bóstwa i duchy przodków u Indian Pueblo: Zuni, Hopi oraz Apaczów i Nawa- ho (Ameryka Pn.), opiekujące się wegetacją (dawcy deszczu) i płodnością zwierząt. K. to też magiczna moc zmarłych przodków oraz, maski ceremonialne. Pierwotnie ludzie i k. żyli razem i dzielili się mocą k., ich błogosławieństwem i powodzeniem. W wyniku kłótni lub błędu odeszli, ale przybywają za pośrednictwem tancerzy, w momencie nałożenia przez nich maski k. w czasie rytuałów, by zjednoczyć się ze swoimi potomkami. Zmarli odchodzą do kraju k. na dnie jeziora i tam pięknie odziani spędzają czas na tańcach i zabawach. Każdy fragment przyrody ma swojego k. W mitach Apaczów hactcina to pierwotne moce duchowe, stwórcy kosmosu, ziemi i podziemi. Zamieszkiwali pierwotnie podziemia i góry. Najmocniejszy był i najwięcej mocy twórczych miał Czarny Hactcina.
KATONDA (bantu „Stwórca”) – jedno z imion najwyższej istoty u ludów Bantu (Afryka): Baganda, Kimbu, Nyamwezi. Przedstawiany w postaci władcy świata, ojca bogów i ludzi. Zwany Panem Życia, Wiecznym, Wielkim Okiem na Niebie, Wyznaczającym. Sprawuje kontrolę nad światem za pośrednictwem duchów przyrody balubale. Zrodził pierwszego człowieka Kintu i nakazał mu zasiedlenie ziemi.

KARŁY

W mit. germańskiej małe, pokraczne stworzenia identyfikowane z ciemnymi elfami. Wg jednego z północnogermańskich mitów wyroiły się jak robaki z ciała Ymira, a następnie, otrzymawszy od bogów an- tropomorficzną postać, zamieszkały w skalnych i podziemnych grotach, określanych mianem Swartalfaheimu („Kraju Czarnych Elfów”). Ze swych mrocznych siedzib wychodziły tylko po zachodzie słońca, ponieważ bały się światła (por. Alwis), Wyjątkową przedstawicielką tego rodu była piękna i jasna Idun, której promienie słoneczne nie czyniły szkody. K. często posiadały wielką wiedzę, ale przede wszystkim były znakomitymi rzemieślnikami, zwłaszcza kowalami i złotnikami. Niektóre spośród wykonanych przez nie przedmiotów (np. naszyjnik Freyi, młot Thora, oszczep Odyna) miały bezcenną wartość, głównie ze względu na niezwykłą, magiczną moc.
KARTTIKEJA, Skanda (sanskr. Karttikeya) – indyjski bóg wojny. Przedstawiany jako sześciogłowy mężczyzna siedzący na pawiu, trzymający łuk i strzały. Jest synem Siwy, który powołał go do życia po to, by zniszczył tytana Tarakę. Siwa wrzucił swe nasienie do ognia, potem wpadło ono do Gangesu i wtedy, stworzony przez Ducha, wodę i ogień, pojawił się bóg wojny.

KARAPET

W mit. ormiańskiej zrazu bóstwo piorunów, mające także liczne funkcje opiekuńcze. Pod chrześcijańskim wpływem utożsamione z Janem Chrzcicielem. W wielu legendach i mitach sięgających jeszcze czasów przedchrześcijańskich K. przejął wiele funkcji starych bogów i często występuje, podobnie jak irański Mithra, jako zwycięzca złych dewów, których udaje mu się uwięzić. Wyobrażano go sobie także jako długowłosego gromowładnego boga, grzmiącego w niebie, w szkarłatnej koronie i z płomienistym krzyżem. Uznaje się go za opiekuna Ormian, pomagającego im pobić wrogów. Za swojego patrona (obok wojowników) uznawali go też śpiewacy, tancerze, akrobaci itp. KAREI (semang Kari – „Grom”) – najwyższy bóg Semangów, znany też innym ludom Malezji, niewidzialna, starożytna istota, podobna do małpy i włochata, której dziełem jest wszystko oprócz ziemi i człowieka. Jest bogiem solarnym i uranicznym: mieszka w niebie, wyraża swój gniew, ciskając piorunami lub wywołując huragan. Zna wykroczenia ludzi. W innych wersjach pioruny są środkiem porozumienia z żoną, grom to ryk smoka – strażnika. Znany też pod imieniem Ta Pedn – „Dziadek Pedn”. Jest wielkim czarownikiem hala, który żył na ziemi, zanim wstąpił na niebo.

KAPPY, kawa-no kami

Bardzo popularne postaci folkloru shin- toi stycznego, bohaterowie baśni i legend japońskich. K. znane są w całej Japonii i w zależności od regionu występują pod różnymi nazwami. K. w wyobrażeniach ludowych mają ciało dziecka, długie włosy, rysy twarzy przypominają zarówno małpę, jak i kota, a ręce i nogi wyglądają jak kończyny żaby zakończone pazurami. K. mają na głowie charakterystyczne wgłębienie w formie talerza, w którym znajduje się płyn obdarzający k. magicznymi siłami. Poprzez ukłon k. wylewają płyn i tym samym tracą swoje ponadnaturalne zdolności. Dlatego należy się k. kłaniać, wtedy odwzajemniają ukłon i stają się nieszkodliwe. K. uważane są za pewnego rodzaju bóstwa rzeczne (kawa-no kami) i zamieszkują głównie rzeki i jeziora. W niektórych rejonach Japonii wierzy się, że dwa razy do roku k. zmieniają zamieszkanie i przenoszą się z rzek w góry. Wtedy utożsamiane są z bóstwami gór ( yama-no kami). K mają naturę figlarną, czasami stroją głupie żarty, ale przeważnie są złośliwe i niebezpieczne: niszczą pola, wciągają ludzi i konie w głębiny wody, napastują kobiety, próbują utopić dzieci itp. Ponieważ uwielbiają ogórki, matki wrzucają je do rzek, aby k. przyjaźnie usposobić; k. pomagają wtedy w pracy na polu i obdarzają rybaków rybami.

KAMRUSEPA

W mit. hetyc- kiej bogini okresu Starego Państwa. W hatycko-hetyckich tekstach mitologicznych odpowiada hatyckiej bogini – Katahziwuri. K. pełni funkcje bogini-czarodziejki, bogini-uzdrowicielki oraz córki i pomocnicy boga-Słońca Istanu. W mitach anatolijskich często pełni funkcje kapłańskie. Magią potrafi zakląć gniew (np. – Telipinu) oraz choroby i nieszczęścia.

KAMUJ (ajnuski kamui – „duch” lub „bóstwo”)

Duchy przyrody Ajnów (Azja Wsch.) zamieszkujące wszystkie elementy otoczenia: lasy, góry, wody, przede wszystkim niebiańską krainę (k. mosir). Dzielą się na „ciężkie” (bóstwa) i „lekkie” (pomniejsze duchy). Część z nich jest przychylna ludziom, zapraszana odwiedza wioski i przyczynia im dobra oraz zsyła im wieszcze sny, inne wywołują nieszczęścia (wen k.). Posłańcami i pośrednikami w kontaktach z k. są ptaki i niedźwiedzie. K. przybierają też postacie zwierzęce, najchętniej niedźwiedzia, ukazują się w postaci płomieni nad polami bitew. Przodków i bohaterów mitów także nazywano k. (ojno k.), gdyż są to dobre duchy, które zstąpiły z nieba, by wcielić się w pierwszych ludzi. Ojno k. toczą wojny z wen k., przykładem zmagania o Cup K.
„Boginię Słońca”.

KAMENY (Camenae)

W rei. rzymskiej nimfy źródeł. Posiadały też dar wieszczenia i udzielały poetom natchnienia. Dlatego zostały utożsamione z greckimi muzami. K. miały swoje sanktuarium w Rzymie, w świętym gaju przy Porta Capena (koło wzgórza Caelius) tuż obok świątyni Egerii. W gaju tym było źródło, z którego westalki brały wodę dla celów rytualnych. KAMIMUSUBI (jap. „Duch Generujący Kojarzenie i Rozpad Odmętów”, tzw. „duch dezintegracji”) – jeden z 3 shintoistycznych bogów-prastwórców, duchów stwórczych zwanych musubi ( Ameno- minakanushi, Takamimusubi), wymieniony po Takamimusubim w księdze Kojiki. W 1872 r., do wymienionych 3 bóstw stwórczych dołączono boginię Amaterasu. Odtąd te 4 bóstwa uważane są za najważniejsze bóstwa narodowe Japonii.
KAMPIRY (tadżyc. kampir – „staruszka”, „babcia”) – w mit. tadżyckiej żeńskie duchy (czarownice) – personifikacje zjawisk przyrodniczych. K. wywoływały gromy potrząsaniem swoimi szarawarami, kręceniem maślnicy lub uderzeniem w bęben. Najbardziej znaną z k. była (zwłaszcza w niektórych rejonach Tadżykistanu) Odżuz. Wierzono, iż k. miały kocioł, w którym gotowały ludzi, jak też że potrafią torturować schwytanych ludzi.

KALUNGA, Kalumba, Karunga (bantu „Kształtujący”)

Jedno z imion najwyższej istoty u ludów Bantu (Afryka): Herero, Bakongo, Baluba, Ndonga. Stwórca i dobroczyńca ludzi, przedstawiany w postaci ludzkiej, czasami jako kobieta, zwykle jako wyłaniający się z chmur starzec. Założenie przez K. czarnego stroju i złożenie czarnego byka w ofierze wywołuje burze. U Herero i Owambo K. przede wszystkim związany jest z ziemią, rządzi wodami i zaświatami, żyje jako pierwszy przodek w krainie zmarłych. Przodkowie są jego sługami na ziemi. On ciosem pioruna w termitierę miał wydobyć pierwszych ludzi z łona ziemi.
KAŁTASZ-EKWA, Kałcz-ekwa – w mit. ugryjskiej (mansyjskiej) bogini-matka, córka Kors-Toruma, siostra i żona Numi-Toruma, utożsamiana z chtoniczną Joli-Torum-Szań (niekiedy uważana za córkę Joli-Torum-Szań i Numi-Toruma). Uczestniczyła w akcie stworzenia ziemi, wyposażyła pierwsze istoty ludzkie w dusze, które otrzymała od Kors-Toruma. Przydzielała ludziom losy, zaznaczając ich drogę życiową karbami na świętych kijach, pomagała przy porodach. Początkowo przebywała z Numi-Torumem w niebie, skąd została wygnana przez męża. Jej zwierzęce symbole to zając i gęś, święte drzewo – brzoza. W mit. chantyjskiej K.-e. odpowiada dawczyni życia o imieniu Pugos,